Pratite nas: Facebook Twitter RSS
 

HIPOTENZIJA - NIZAK KRVNI TLAK


Uvod

Nizak krvni pritisak se definiše kao vrednost krvnog pritiska koja je niza od normalno očekivane za pojedinu osobu u zadanim uslovima i relativan je pojam. Vrednosti krvnog pritiska razlikuju se zavisno od aktivnosti, starosti, lekovima i zdravstvenom stanju. Krvi pritisak koji je granicno nizak za jednu osobu može biti ˝ normalan ˝ za drugu. Najvažniji faktor pritom jest kako se pritisak menja u različitim uslovima. Veliko je pitanje koliko nizak treba biti krvni pritisak kako bi se dugotrajno stanje niskog krvnog pritiska označilo kao bolest - hronična hipotenzija sa simptomima i / ili smanjenjem kvaliteta života. Povišen krvni pritisak je odavno prepoznat kao značajan zdravstveni problem. Iako postoje istraživanja koja dokazuju kako i nizak krvni pritisak može uzrokovati simptome, poremećaje i smanjiti kvalitet života, oko ovog stanja ima mnogo nedoumica. Mišljenja lekara se razlikuju - od onih koji nizak krvni pritisak ne smatraju bolešcu do onih koji ga drže potencijalno ozbiljnim, dobro definisanim stanjem koje zahteva lečenje i kontrolisanje.

Podela

U nemačkoj medicinskoj literaturi pacijent s konstitucionalnom hipotenzijom definiše se krvnim pritiskom manjim od 100/60 mmHg izmerenim vise puta u ambulantnim uslovima uz postojanje simptoma (umor, poremećaj sna, vrtoglavica, nesvestice, anksioznost ili depresija, osećaj jakog lupanja srca, znojenje) i odsutnost drugih bolesti / drugog uzroka simptoma. Osim trajno prisutnog niskog krvnog pritiska (hronicna primarna, idiopatska ili konstitucionalna hipotenzija) kojem se ne može otkriti uzrok, postoji sekundarna hipotenzija uzrokovana razlicitim bolestima, stanjima i lekovima te akutna stanja s naglim padom krvnog pritiska od kojih su ortostatska (posturalna) i postprandijalna hipotenzija najučestalije. Ortostatska ili posturalna hipotenzija jest pad krvnog pritiska prilikom prelaska u stojeći položaj; postprandijalna hipotenzija je nagli pad krvnog pritiska nakon jela. Takvi akutni padovi krvnog pritiska javljaju se i kod osoba inače normalnog krvnog pritiska.

Nazivlje

Hipotenzija je medicinski izraz za nizak krvni pritisak. Naziv dolazi od grčkih rijeci hipo (manje) i tensio (pritisak).
Latinski naziv: hipotensio
Engleski naziv: hipotension, lov blood pressure

Krvni pritisak

Krvni pritisak je pritisak koji cirkulirajuće krv čini na zidove krvnih sudova. Merna jedinica za krvni pritisak su milimetri žive (mmHg) ili kilopaskal (kPa). Krvni pritisak se meri živinim manometrom.
Normalno, telo zadržava vrednosti krvnog pritiska u arterijama unutar uskih granica. Ako je krvni pritisak previsok može oštetiti krvne sudove te čak uzrokovati njihovo pucanje (ruptura), uzrokovati krvarenje i druge komplikacije. Ukoliko je prenizak, dovoljna kolicina krvi ne dolazi u sve delove tela - sve stanice ne dobiju dovoljno kiseonika i hrane te se otpadni proizvodi nedovoljno uklanjaju. Uprkos tome, nizak krvni pritisak se uopšteno smatra ˝ boljim ˝ nego visok krvni pritisak. Zdrave osobe koje unutar normalnih granica imaju niži krvni pritisak duže žive od osoba sa visim krvnim pritiskom.
Trajno nizak krvni pritisak retko je pokazatelj ozbiljnog zdravstvenog poremećaja, telo se na njega prilagodilo te cesto ne uzrokuje simptome. Problem nastaje kod naglog pada pritiska kad mozak i drugi vitalni organi ostaju bez opskrbe i nemaju vremena za prilagođavanje. U tom slučaju može nastati vrtoglavica, slabost tela, poremećaj vida pa i kratka nesvest (sinkopa).

Primarna hipotenzija

Trajno nizak krvni pritisak kojem se ne može otkriti uzrok naziva se primarna, idiopatska ili konstitucionalna hipotenzija. Istraživanja pokazuju ucestalost ovog stanja u populaciji oko 0.3-4% te dvostruko vecu ucestalost kod žena. Osim naslednih faktora, istraživanja pokazuju značajan uticaj geografskog područja, ishrane (osobito kolicine soli u hrani), telesne mase, vežbanja i stresa na krvni pritisak.
U zapadnom je svetu pre početka drugog Svetskog rata nizak pritisak povezivan sa određenim simptomima. Budući su ti simptomi bili uopšteni (umor, slabost, pospanost, nesvestice) bilo je mnogo skeptičnih. Robinson je 1940. godine objavio kako hipotenzija nije bolest, ne uzrokuje nikakve osobite simptome te da se simptomi hipotenzije pojavljuju i kod pacijenata sa visokim krvnim pritiskom. Otada su mnogi epidemiolozi, naročito u anglosaksonskom području, osobe sa sistoličkim (˝ gornjim ˝) krvnim pritiskom između 90 i 110 smatrali zdravima te dužeg očekivanog trajanja života iako za to nisu postojali uverljivi dokazi. Nizak krvni pritisak mnogo puta se povezivao s psihosomatskim bolestima i psihijatrijskim poremećajima te su potrebna detaljnija istraživanja kako bi se utvrdila tačna priroda povezanosti.
Definicija niskog krvnog pritiska zasniva se na ambulantnim merenjima te se cesto postavlja pitanje koliko su ta merenja pouzdana te imaju li ˝ bolesnici ˝ normalan krvni pritisak u svakodnevnom životu. Istraživanjima je dokazano kako je ambulantno merenje dobar pokazatelj ako se rezultati ponavljaju.
Patofiziološka istraživanja nisu utvrdila poremećaje građe i funkcije krvnih sudova te cirkulacije, osim značajno manje brzine kretanja eritrocita.
Jednako kontroverzno kao definicija hipotenzije jest i potreba liječenja: treba li (i kako) lečiti osobe sa trajno niskim krvnim pritiskom te kako olakšati kliničke simptome i psihosomatski stres kad su prisutni? U anglosaksonskoj literaturi stanje se ne prepoznaje kao poremećaj te često ne opisuje u medicinskim knjigama. Nasuprot tome, nemačka literatura stanje naziva konstitucionalna hipotenzija te predlaže lečenje u obliku povećanja telesne aktivnosti, većeg unosa soli, propisivanje vazokonstriktora (lekovi koji stežu krvne sudove) te u teškim slučajevima lečenje simpatomimetici (lekovi koji podstiču jedan deo autonomnog nervnog sistema). Američki će lekari uopšteno reći kako leče mnoge pacijente sa niskim krvnim pritiskom iako sumnjaju u korisnost takva lečenja, smatraju kako su te osobe u principu normalne te da čak mogu imati duže očekivano trajanje života.

Dijagnoza

Buizere i saradnici predlažu sledeći protokol za osobe koje imaju nizak krvni pritisak: najpre treba odgovoriti da li postoji ortostatska hipotenzija (nagli pad pritiska u stojećem položaju). Nakon toga je potrebno isključiti sekundarnu hipotenziju, odnosno bolesti, stanja i lekove koji je uzrokuju. Najpre treba eliminisati dijabetes jer je najčešći uzrok, nakon toga smanjen volumen cirkulirajuće krvi (najčešće zbog anemije) i srčane bolesti (srčane, bolesti zalistaka, infarkt) te proveriti koje lekove pacijent uzima. Kod mlađih osoba koje brzo rastu i imaju nizak indeks telesne mase (BMI) mogu biti prisutni vazovagalna uticaji (˝ usporavajući uticaji nervnog sistema ˝), isto kao i nakon dugotrajnog ležanja. Kod tih osoba se može raditi o smanjenoj osetljivosti baroreceptora (struktura odgovornih za registraciju promena pritiska). Kad se isključe svi mogući uzroci, preostaje dijagnoza idiopatskog, primarnog, odnosno konstitucionalnog niskog pritiska.
Potrebno je s bolesnikom razgovarati o simptomima te pokušati utvrditi povezanost niskog pritiska sa vrućinom, obrocima, ustajanjem, gubitkom krvi, imobilizacijom, trudnoćom). Javlja li se gubitak svesti? Je li pacijent pod velikim stresom te postoje li psihološki / psihijatrijski problemi? Kakvo je zdravstveno stanje bolesnika, boluje li od ikoje druge bolesti? Uzima li droge i / ili alkohol? Kakva je funkcija mokraćnog sistema? Postoji li parkinsonizam?
Nakon pregleda celog tela potrebno je u više navrata izmeriti krvni pritisak i frekvenciju srca u ležećem / sedećem te u stojećem položaju. Laboratorijska testiranja treba ograničiti na glukozu, kompletnu krvnu sliku te funkciju bubrega. Nakon toga je preporučljivo obaviti monitoriranje krvnog pritiska tokom svakodnevnih aktivnosti, odnosno njegovo 24-satno merenje. Kad se dijagnoza idiopatske hipotenzije čini izgledna mogu se napraviti neinvazivna mišljenja autonomnog nervnog sistema.

Lečenje je usmereno ka olakšanju simptoma i postizanju gornjeg krvnog pritiska od 100 mmHg. Lečenje nije potrebno ako nizak krvni pritisak ne izaziva simptome niti smanjuje kvalitet života. Mere lečenja su sledeće:
1. najvažnije je uveriti osobu kako je uprkos prisutnosti simptoma koji umanjuju kvalitetu života prognoza primarne hipotenzije dobra.
2. prehrambene mere uključuju povećanje uzimanja soli
3. kompresivne čarape (čarape koje stežu noge) - jer povecano uzimanje soli može dovesti do nakupljanja tečnosti u nogama
4. ustajanje iz kreveta treba biti postepeno
5. povećati telesnu aktivnost
6. kofein
7. ako opisane mere ne dovode do zadovoljavajućeg povišenja krvnog pritiska i olakšanja simptoma lekar preporucuje lijekove. Iako uverljivi rezultati istraživanja nisu dostupni mogući terapijski režim uključuje dihidroergotamin, etilefrin, amezinium, njihovu kombinaciju ili pažljivo dodavanje mineralokortikoida.

Sekundarna hipotenzija

Hipotenzija može biti posledica niza uzroka, razlicitih zdravstvenih poremecaja i lekova i tada govorimo o sekundarnoj hipotenziji.
Stanja koja mogu uzrokovati nizak pritisak su:
- Krvarenje
- Infekcije
- Dehidracija
- Različite bolesti srca - infarkt, aritmije, bolesti osrčja
- Adrenalna insuficijencija
- Trudnoća
- Produženo odmaranje u krevetu
- Trovanje
- Toksični šok sindrom
- Alergijske reakcije, naročito anafilaksija
- Promena položaja iz ležećeg u stojeći (posturalna / ortostatska hipotenzija)
- Moždani ˝ udar ˝
- Šok
- Pad pritiska nakon obavljanja male i / ili velike nužde
- Pad pritiska nakon jela (postprandijalna hipotenzija)
- Strah
- Shi-Drager sindrom
- Parkinsonova bolest
- Neuropatija
- Hemodijaliza
- Opekotine
- Diabetes insipidus
- Uznapredovali dijabetes
- Oštećenja kičmene moždine

Lekovi koji mogu uzrokovati hipotenziju:

- Lekovi za lečenje visokog krvnog pritiska (antihipertenzivi)
- Diuretici
- Određeni lekovi za srčane bolesti (antagonisti kalcijuma, beta blokatori itd)
- Antidepresivi
- Analgetici iz grupe narkotika
- Alkohol

Lečenje sekundarne hipotenzije zavisi od uzroka. U ovom slučaju nizak krvni pritisak je posledica osnovnog poremećaja; lečenjem / otklanjanjem uzroka rešava se nizak krvni pritisak.

Ortostatska hipotenzija

Posturalna ili ortostatska hipotenzija je nagli pad pritiska nakon zauzimanja stojećeg položaja. Ako je uzrokovana bolestima, stanjima i lekovima naziva se sekundarna ortostatska hipotenzija iu tom slučaju lečenje zavisi o osnovnom uzroku. Idiopatska ortostatska hipotenzija postoji kad se ne može utvrditi bolest ili lek koji bi je uzrokovao; često je pokazatelj poremećaja funkcije određenih delova nervnog sistema. Lečenje se obavlja lekovima koji povećavaju volumen krvi koji se izbacuje pri svakom otkucaju srca te onima koji stežu krve sudove.

Postprandijalna hipotenzija

Javlja se kod određenog broja osoba neposredno nakon jela. Češća je kod starijih osoba, osoba s inače povišenim krvnim pritiskom i onih s određenim poremećajima autonomnog nervnog sistema. Osobe s ovim stanjem ne smeju uzimati antihipertenzive (lekove za hipertenziju, povišen krvi pritisak) pre jela te nakon jela trebaju prileći. Uzimanje manjih doza antihipertenzivnih lekova te većeg broja malih obroka s niskim udelom ugljenih hidrata može olakšati stanje. Hodanje nakon jela može pomoći iako kod nekih osoba pritisak pada nakon prestanka hodanja. Uzimanje određenih lekova pre jela može pomoći. Npr. nesteroidni antiupalni lekovi, oktreotid, kofein, dihidroergotamin. Osobe kojima uzimanje kofeina utiče na spavanje trebale bi ga uzimati samo pre doručka.

Hipotenzija i demencija

Povezanost niskog krvnog pritiska u starijoj dobi te nastanka demencije i Alchajmerove bolesti dokumentovana je istraživanjima. Uzrok se pripisuje niskoj prokrvljenosti mozga.

Hipotenzija i depresija

Povezanost niskog krvnog pritiska i depresije je nejasna iako često opisivana. Ova dva stanja često se nalaze zajedno; uzrok još nije objašnjen niti je poznato kako bi podizanje pritiska moglo uticati na depresiju.

Hipotenzija i sindrom hroničnog umora

Kako je umor jedan od simptoma niskog krvnog pritiska, sindrom hroničnog umora se često pripisuje trajnoj hipotenziji.

vvv.medicina.hr